Trung Quốc áp đảo nguồn nhân lực AI toàn cầu

Dữ liệu từ “Global AI Talent Tracker” do MacroPolo công bố, kết hợp với phân tích các tác giả tham dự NeurIPS (hội nghị hàng đầu thế giới về AI), chỉ ra Trung Quốc hiện chiếm hơn một nửa lực lượng nghiên cứu AI hàng đầu thế giới, vượt qua tổng của cả Hoa Kỳ, châu Âu và phần còn lại của châu Á (không bao gồm Trung Quốc).

Đáng chú ý, 9 trong số 10 trường đại học đào tạo ra các tác giả AI ưu tú nhất đều đặt tại Trung Quốc. Nếu xu hướng này tiếp diễn, đến năm 2028, số chuyên gia AI làm việc tại Trung Quốc có thể gấp đôi Hoa Kỳ

Theo The Economist, MacroPolo đã phân tích dữ liệu giai đoạn 2020–2024, dựa trên hơn 4.000 tác giả có bài báo được chấp nhận tại NeurIPS năm 2025, kết quả cho thấy, trong nhóm 20% nhà nghiên cứu AI hàng đầu thế giới, có tới một nửa là người Trung Quốc.

Nếu năm 2019, tỷ lệ này mới ở mức 29%, thì đến năm 2025 đã tăng vọt lên 51%. Ngược lại, tỷ lệ này của Hoa Kỳ giảm từ 20% xuống còn 12% trong cùng kỳ. Các khu vực khác như châu Âu, Ấn Độ và Canada cũng ghi nhận xu hướng suy giảm, trong khi phần còn lại của châu Á duy trì ổn định quanh mức 18%.

Sự thay đổi không chỉ diễn ra về số lượng mà còn thể hiện rõ trong hệ thống đào tạo. Trong bảng xếp hạng 10 trường đại học đào tạo nhiều tác giả NeurIPS nhất năm 2025, có tới 9 cơ sở thuộc Trung Quốc. Trường duy nhất của Hoa Kỳ góp mặt là Massachusetts Institute of Technology (MIT), đứng ở vị trí thứ 10.

Đáng chú ý, Đại học Thanh Hoa dẫn đầu, khi đóng góp khoảng 4% tổng số tác giả, trong khi MIT chỉ chiếm khoảng 1%. Nói cách khác, đóng góp nhân tài AI từ Thanh Hoa cao gấp khoảng bốn lần so với đại diện duy nhất của Hoa Kỳ trong bảng xếp hạng. 

Từ lâu, các nhà quan sát đã chỉ ra rằng dù vẫn dẫn đầu toàn cầu về quy mô thị trường và nền tảng công nghệ AI, Hoa Kỳ lại phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhân lực đến từ Trung Quốc. 

Phân tích cho thấy khoảng 35% các nhà nghiên cứu làm việc tại các tổ chức AI Mỹ là người Trung Quốc.  Theo The Economist, trong “phòng thí nghiệm siêu trí tuệ” mới thành lập của Meta, một nửa nhân sự là người Trung Quốc; còn tại OpenAI, khoảng 15% đội ngũ phát triển ChatGPT 5.0 có bằng cấp từ Trung Quốc.

Số lượng nhân lực AI của Trung Quốc được dự báo sẽ còn gia tăng và áp đảo trong thời gian tới.

Theo công ty dữ liệu Digital Science, 47% các nhà nghiên cứu AI hàng đầu của Trung Quốc hiện vẫn là sinh viên, trẻ hơn nhiều so với 30% ở các nước phương Tây. Điều này cho thấy Trung Quốc không chỉ có lợi thế về quy mô nhân lực thời điểm hiện tại, mà còn sở hữu "nguồn dự trữ" nhân tài trẻ dồi dào cho giai đoạn phát triển sắp tới.

Đáng chú ý, xu hướng công tác của các tài năng AI Trung Quốc cũng đang thay đổi. Nếu trước đây, phần lớn sinh viên Trung Quốc sau khi tốt nghiệp sẽ lựa chọn ra nước ngoài học tập hoặc làm việc, thì nay tỷ lệ người trẻ ở lại Trung Quốc để học tập và nghiên cứu đã tăng từ 30% năm 2019 lên 68% vào năm 2025. Đồng thời, tỷ lệ quay trở về từ nước ngoài cũng tăng từ 12% lên 28%.

Sự thay đổi bắt nguồn từ các chính sách thu hút nhân tài ngày càng quyết liệt của Trung Quốc, từ mức lương cạnh tranh, nguồn tài trợ nghiên cứu dồi dào đến các hỗ trợ về nhà ở và điều kiện làm việc. Trong bối cảnh đó, nhiều nhà nghiên cứu bắt đầu coi Trung Quốc là môi trường thuận lợi hơn cho phát triển AI so với Hoa Kỳ.

Theo dự báo của The Economist, nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, đến năm 2028, số chuyên gia AI làm việc tại Trung Quốc có thể nhiều gấp đôi so với Hoa Kỳ. Khi đó, kịch bản này có khả năng làm thay đổi sâu sắc cán cân quyền lực trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.