Mạch máu khỏe là gốc rễ của sự sống

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, Trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115, cho biết bệnh nhân mắc bệnh lý mạch máu chủ yếu từ 30 tuổi trở lên, trong đó nhóm dưới 45 tuổi chiếm khoảng 15 - 20%. Phần lớn trường hợp được đưa đến sớm đều ổn định sau can thiệp và có thể xuất viện. Tuy vậy, số ca diễn tiến nặng vẫn ở mức đáng kể, nhiều bệnh nhân phải điều trị nội trú dài ngày và theo dõi sát để hạn chế biến chứng.

Cũng tại TP.HCM mới đây, một nam bệnh nhân 23 tuổi ăn kiêng theo chế độ keto nhiều đạm và chất béo, ít tinh bột để giảm cân. Tuy nhiên khi nhập viện, ThS.BS Nguyễn Anh Duy Tùng, Chuyên khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết tỷ lệ mỡ nội tạng của người bệnh tăng, cơ giảm, chỉ số mỡ trong máu cao.

Trước đó, bệnh nhân không có bệnh nền, sức khỏe bình thường. Bác sĩ Tùng cho biết chế độ ăn keto chỉ phù hợp trong một số chỉ định điều trị và không được khuyến nghị để giảm cân lâu dài. Bệnh nhân áp dụng sai cách trong thời gian dài làm tăng mỡ máu, khiến cholesterol tích tụ trong thành mạch và dẫn đến xơ vữa động mạch.

Tương tự, một buổi sáng gần đây ở cơ quan, người đàn ông 43 tuổi bỗng kêu đau đầu dữ dội rồi gục xuống, hôn mê sâu. Khi được đưa đến khoa Can thiệp mạch Thần kinh, Viện Thần kinh, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, kết quả chụp não cho thấy anh bị chảy máu vùng thân não, tổn thương nguy hiểm bậc nhất.

Do tính chất công việc căng thẳng, cộng thêm thói quen hút thuốc và thỉnh thoảng uống rượu, các yếu tố nguy cơ này âm thầm làm thành mạch yếu đi. Cơn đau đầu đột ngột chính là dấu hiệu của mạch máu não vỡ, biến cố không thể lường trước.

Trước đó, tại Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai, một thanh niên 25 tuổi được đưa vào cấp cứu trong tình trạng tương tự. Anh đang chơi game online với bạn bè vào lúc nửa đêm thì bất ngờ ôm ngực, la lên đau đớn. Men tim của anh tăng cao bất thường, chức năng tim chỉ còn 46%, động mạch vành phải bị tắc hoàn toàn từ đoạn giữa. 

"Khai thác bệnh sử, bệnh nhân thừa nhận hút hơn một bao thuốc mỗi ngày từ năm 18 tuổi. 7 năm hút thuốc lá đã đủ để tàn phá hệ mạch máu của một thanh niên khỏe mạnh, biến các động mạch vành mềm mại thành những ống dẫn cứng đờ, phủ đầy mảng xơ vữa…

Tại hội thảo “Vòng tròn bình an” về đột quỵ do Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế tổ chức vừa qua, ThS.BS Trần Ngọc Thanh, Phó phụ trách Bộ môn Sinh lý - Sinh lý bệnh - Miễn dịch học, Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (TP.HCM), cảnh báo hệ mạch máu của người trẻ đang bị tàn phá sớm bởi lối sống hiện đại, đặc biệt là sự “xâm lăng” của đường và stress.

“Mạch máu khỏe là gốc rễ của sự sống. Nhưng hiện nay, mạch máu của chúng ta đang phải chịu áp lực quá lớn từ thực phẩm công nghiệp và áp lực tâm lý”, bác sĩ Thanh nói. Thống kê cho thấy tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 ca nhồi máu cơ tim mới, với tỷ lệ tử vong lên tới 30% do không được cấp cứu kịp thời. Tỷ lệ người trẻ nhập viện vì đột quỵ tại Việt Nam cũng đã tăng khoảng 30% trong những năm gần đây.

Theo bác sĩ Thanh, lý do cốt lõi khiến đột quỵ và nhồi máu cơ tim không còn là bệnh của riêng người già nằm ở sức khỏe của hệ mạch máu. Mạch máu vốn rất nhạy cảm, dễ bị tổn thương bởi ba yếu tố chính: đường huyết cao, mỡ máu và các chất oxy hóa sinh ra do căng thẳng (stress).

Tại Việt Nam, các quy định về đường trong thực phẩm vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, tạo ra một "khoảng trống" khiến người tiêu dùng dễ dàng nạp vào cơ thể lượng đường vượt ngưỡng cho phép, trực tiếp tàn phá lớp nội mạc mạch máu mỗi ngày.

Bên cạnh đó, là chế độ ăn thừa mỡ nhưng thiếu chất xơ và vi chất; căng thẳng tâm lý kéo dài tạo ra các phản ứng viêm mạn tính trong lòng mạch; lười vận động khiến dòng máu lưu thông kém, tạo điều kiện cho các mảng xơ vữa hình thành.

Theo bác sĩ Thanh, hiện nay chưa có bất kỳ loại thần dược hay thực phẩm chức năng nào có thể phòng ngừa đột quỵ chỉ sau một lần sử dụng. Chìa khóa duy nhất là duy trì "vòng tròn bình an" thông qua: Kiểm soát chỉ số huyết áp, đường huyết (HbA1c dưới 6,5%), mỡ máu; ngủ đủ giấc; hạn chế rượu bia, thuốc lá và tập thể dục đều đặn. 

Cũng tại hội thảo, các bác sĩ đã thảo luận về mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động, kết hợp giữa dữ liệu, công nghệ AI và sự đồng hành của đội ngũ nhân viên y tế. Theo ThS.BS. Nguyễn Văn Công, Viện trưởng Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế (IMT), điểm cốt lõi của mô hình là một hệ thống tích hợp hoạt động 24/7 gồm theo dõi - phân tích - cảnh báo - kết nối y tế.

Dữ liệu được thu thập từ các thiết bị đo thông minh, sau đó được xử lý bởi mô hình AI tối ưu trong khoa học sức khỏe. “Hệ thống không chỉ ghi nhận các chỉ số như nhịp tim, huyết áp, SpO2 hay giấc ngủ, mà còn đánh giá xu hướng thay đổi theo thời gian, đưa ra cảnh báo khi phát hiện nguy cơ và kết nối với nhân viên y tế ngay khi cần,” ThS.BS. Nguyễn Văn Công thông tin.

Theo các chuyên gia y tế, hiện nhiều bệnh lý tiềm ẩn nguy hiểm như tăng huyết áp, tim mạch hay đột quỵ thường khởi phát âm thầm, kéo dài trong thời gian dài trước khi được phát hiện. Việc chủ động theo dõi sức khỏe một cách thường xuyên, liên tục giúp mỗi người nhận diện sớm những thay đổi dù rất nhỏ của cơ thể, từ đó thăm khám kịp thời và phòng ngừa nguy cơ bệnh lý.

Thực tế cho thấy nhiều người bệnh phát hiện bệnh trễ không không phải là không có dấu hiệu cảnh báo, mà là những dấu hiệu đó xuất hiện sớm nhưng không được theo dõi một cách liên tục. Khi người bệnh đến khám, nhiều khi đã bỏ lỡ giai đoạn có thể nhận diện và can thiệp sớm hơn.

"Nếu có dữ liệu theo dõi xuyên suốt trong đời sống hàng ngày, bác sĩ có thể nhìn thấy những thay đổi nhỏ nhưng có ý nghĩa, từ đó đưa ra tư vấn kịp thời và phù hợp hơn. Chăm sóc sức khỏe vì vậy không nên bắt đầu từ lúc có bệnh, mà cần bắt đầu từ khi cơ thể vẫn đang trong trạng thái bình thường,” ThS.BS. Trần Ngọc Thanh nhấn mạnh.